Historia golfa — od szkockich pól po dzisiejsze driving range

Golfa zacząłem grać w 2024, więc z perspektywy historycznej jestem absolutnym świeżakiem. Ale akurat historia tej dyscypliny mnie wciągnęła — trochę jak tematy historyczne wciąga komputerowca, który w pracy całe dnie patrzy w monitor. Jeżdżę regularnie na driving range Pegaz pod Wrocławiem (półtorej godziny i 100-150 piłek) i raz, czasem dwa razy w miesiącu wyciągam kije na 9 dołków na Toya Golf Wrocław. Czyli świeżak na polu, pełen szacunek dla starszych panów którzy biją dalej niż ja, i typ, który zanim nauczy się nowej rzeczy, to musi przeczytać o niej książkę. Stąd ten tekst — historia golfa od kogoś, kto nie tylko o niej czytał, ale dziś próbuje tę grę uprawiać.

Skąd się wziął golf — XV wiek, Szkocja

Najczęściej przyjmowaną datą powstania nowoczesnej formy golfa jest XV wiek, Szkocja. Pierwsza wzmianka pisana pochodzi z 1457 roku — i co ciekawe, nie jest to wzmianka o sukcesach, tylko o zakazie. Król Jakub II Stuart zakazał gry w „gowf” parlamentarnym aktem, ponieważ Szkoci tak chętnie ją uprawiali, że zaniedbywali ćwiczenia łucznicze. A jak nie ćwiczysz łucznictwa, to państwo zostaje bez armii — taka była logika. Zakaz powtórzony został w 1471 i 1491 roku, więc widać że niewiele dawał.

Ważne: golf jest grą szkocką, nie holenderską ani francuską (choć w tych krajach też istniały podobne zabawy z kijem i piłką, jak holenderski colf czy francuski jeu de mail). Współczesny golf — z dołkami w ziemi, z zasadą bicia piłki w te dołki, z polem różnej długości — narodził się w Szkocji i stamtąd wyemigrował do reszty świata.

St Andrews i pierwsze reguły — XVIII wiek

Stowarzyszenie graczy w St Andrews (Royal and Ancient Golf Club of St Andrews — R&A) zostało założone w 1754 roku i to ono ustaliło wiele zasad, które do dzisiaj obowiązują w tej grze. Liczba 18 dołków na rundę nie wzięła się z teorii ani z matematyki — wzięła się z tego, że pole golfowe w St Andrews miało po prostu 18 dołków i z czasem stało się to standardem.

Pierwsze spisane reguły gry pochodzą jednak nie ze St Andrews, a z Edynburga — z 1744 roku. The Honourable Company of Edinburgh Golfers wydała wtedy 13 zasad, które stały się podstawą wszystkich późniejszych regulaminów. Można je do dziś znaleźć w archiwach i na pierwszy rzut oka brzmią dziwnie znajomo.

Sprzęt — od kija drewnianego po grafit

Sprzęt golfowy przeszedł rewolucję w ciągu ostatnich 150 lat. Z mojego doświadczenia (świeżak, więc niedawno czytałem o tym sporo, kupując pierwszy zestaw) — droga była mniej więcej taka:

Coen Haskell w 1898 wymyślił piłkę z gumowym rdzeniem (Haskell ball), która drastycznie zwiększyła odległość bicia. Od tamtej pory każda dekada przynosiła kolejne usprawnienia. Współczesna piłka golfowa to wielowarstwowy konstrukt z urethanową powłoką, projektowany w tunelu aerodynamicznym. A prosty driver z 1990 roku ma niewiele wspólnego z driverem dzisiejszym — różnica w sprzęcie to często 40-50 metrów dystansu na to samo uderzenie.

Kiedy golf trafił do Polski

Pierwsze pole golfowe na ziemiach polskich powstało w 1903 roku w Krynicy-Zdrój, a po wojnie tradycja przepadła. Reaktywacja golfa w Polsce to lata 90. — pierwszy klub w nowej rzeczywistości to Sobienie Królewskie pod Warszawą, otwarty w 1995 roku. Polski Związek Golfa został reaktywowany w 1991 roku. Dziś w Polsce mamy około 30-40 pól golfowych, w zależności jak liczyć (driving range to nie pole). Toya Golf pod Wrocławiem, gdzie jeżdżę grać 9 dołków, powstała w 2003 roku — więc to relatywnie świeży obiekt jak na standardy europejskie, ale całkiem ciekawe pole z osiemnastką i dziewiątką.

Wielkie turnieje — co dobrze znać

W golfie męskim zawodowym mamy cztery turnieje wielkoszlemowe (tzw. major championships):

• The Masters — od 1934, zawsze w Augusta National (Georgia, USA), początek kwietnia. Zwycięzca dostaje słynną zieloną marynarkę.
• The PGA Championship — od 1916, zmienne pola w USA, maj.
• The U.S. Open — od 1895, zmienne pola w USA, czerwiec. Zazwyczaj uznawany za najtrudniejszy.
• The Open Championship (zwany w USA „British Open”) — od 1860, najstarszy turniej, rozgrywany na polach typu links w Wielkiej Brytanii, lipiec.

Wśród legend tej dyscypliny prym wiodą trzy postaci, których się nie pomija: Jack Nicklaus z 18 zwycięstwami w Wielkim Szlemie (rekord), Tiger Woods z 15 (i opowieścią, której nikt nie sfabrykuje) oraz aktualnie dominujący Scottie Scheffler. Z młodszych nazwisk warte zapamiętania to Jon Rahm, Rory McIlroy i Xander Schauffele.

Dlaczego mnie to wszystko interesuje

Kiedy pierwszy raz pojechałem na driving range Pegaz, wziąłem kosz piłek (50 sztuk za jakieś 25 zł), ustawiłem się na stanowisku i przez następne dwadzieścia minut walnąłem prawie każdą piłkę gdzie popadnie. Inny pan obok, z białym wąsem i kasztanową kurtką, bił te swoje 200 metrów z taką swobodą, jakby kosił trawę w ogrodzie. Pomyślałem wtedy: za tym sportem stoi 600 lat doświadczeń i zasad, których jeszcze nawet nie liznąłem. Tym tekstem chciałem trochę pokazać, skąd się ten cały golf wziął — bo bez tego konstextu trudno docenić, dlaczego ludzie tak się nakręcają na grę, w której bije się małą piłeczkę kijem na 200 metrów.

Jeśli historia cię wciągnęła, a chcesz wejść w grę praktycznie, zerknij na mój przewodnik dla początkujących — opisałem tam, jak zaczynałem od driving range i ile to kosztowało. A jeśli wolisz coś z innej historycznej beczki, polecam tekst o historii tenisa — w tym sporcie również znajdziesz parę zaskakujących wątków.